Ἀρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος – Ἐθνάρχης

«Κράτα γερ μέσα σου τ ζώπυρα τς πίστεως πο παρέλαβες π τος γονες σου. λλάδα εναι χώρα τν μεγάλων γώνων γι τν κατίσχυση τν μεγάλων δανικν. Μ φήσεις τ χώρα σου ν χάσει τ χαρακτήρα της κα ν μετατραπε σ μάζα νθρώπων, χωρς συνείδηση, χωρς θνικότητα κα χωρς ταυτότητα. Μέσα σ’ατ τ μάζα κινδυνευες ν γίνεις να νούμερο, νας ριθμός, ν χάσεις τν λευθερία τς προσωπικότητάς σου. δελφοί, μείνατε δραοι κα μετακίνητοι σ σα μάθατε κα σ σα πιστώθητε. Μείνατε σταθερο στν πίστη κα στ δανικά του Γένους. Ατ εναι τ χρέος μας.»






Κυριακή, 19 Δεκεμβρίου 2010

Οἱ ἀνίκητοι Σπαρτιάτες



ποτελον κόμα κα σήμερα ντικείμενο θαυμασμο, γι τος ρομαντικος μελετητς τς στορίας, λλ κα τος στρατιωτικος ναλυτές, ο «θρυλικοί» Σπαρτιάτες πλίτες. νας στρατός, πο στν περίοδο τς κμς το ταν ήττητος π ποιονδήποτε ντίπαλο σ δύση κα νατολή.

παρχς – ργάνωση – Σύνθεση. Τ σπαρτιατικ κράτος δημιουργήθηκε στν κοιλάδα το Ερώτα, τος «σκοτεινος αἰῶνες» 11ος – 9ος αώνας π.Χ. Ο 2.000 Δωριες - ρακλεδες πολεμιστς πο φθασαν π τν βορρ ( περίφημη «κάθοδος») γωνίστηκαν σκληρ γι ν πικρατήσουν. Εχαν ς ντιπάλους μερικος π τος πι ξιόλογους πολεμιστς κείνης τς ποχς. Τος χαιος γηγενες κατοίκους τς Λακωνικς, τος Μεσσήνιους «σπονδους» γείτονες κα μόφυλούς τους, τος ργείους πίσης δίας καταγωγς. γώνας τος ταν δύσκολος. Ο ττημένοι ντίπαλοί τους ετε ποδουλώθηκαν, δηλαδ γιναν ελωτες – διοκτησία το κράτους, ετε κατ τος πρώτους ατος αἰῶνες νσωματώθηκαν στν σπαρτιατικ πολιτεία. ριστοτέλης μας πληροφορε τι τν πρώιμη ατ περίοδο, που σημειωτέον ο στορικς γνώσεις μας δν εναι παρκες, πράγμα συχν γι τν μυστικοπαθ Λακεδαιμονίων Πολιτεία, πρχαν στν Λακεδαίμονα 10.000 πολίτες. ργότερα, κατ τν 8ο π.Χ. αώνα, που φέρεται ν ζησε «θρυλικός» νομοθέτης τος Λυκοργος, ο πολίτες τς ταν 9.000, σοι κα ο κλροι στος ποίους χωρίστηκε γ τος (Πλούταρχος). Ατο ο πολίτες ταν ο μοιοι. σκληρ κα παράμιλλη κπαίδευσή τους, τος κανε ήττητους στ πεδίο τς μάχης γι περίπου 4 αἰῶνες. κείνη τν πρώιμη ρχαϊκ περίοδο, ναπτύχθηκε στς νεξάρτητες πόλεις – κράτη να νέο εδος πολέμου, πλιτικς πόλεμος. Βασιζόμενες στν πυκν διάταξη, πο ταν γνωστ κόμη κα στ πη το μήρου, τν χρήση τς μεγάλης «ργολικς» σπίδας γνωστότερης ς «πλον», καθς κα τν ξαιρετικ κπαίδευση κα φυσικ κατάσταση τν πολιτν, ο πόλεις-κράτη περάσπιζαν τν νεξαρτησία τους, μέσω τς πλιτικς φάλαγγος. φάλαγξ, πυκνς σχηματισμς πεζν, δρώντας σν να σμα, πέτρεπε σ μικρότερους ριθμητικ στρατος ν ντιμετωπίζουν πιτυχς τς μάχες. φάλαγξ, σωσε τν λληνικ κόσμο κατ τν βάρβαρη περσικ εσβολ τν ρχν το 5ου αώνα π.Χ. Στν Σπάρτη, φάλαγξ φτασε στ πόγειό της. ταν φάλαγξ τν μοίων. Ο πληροφορίες γι τν ριθμ τν μοίων πο παρατάσσονταν στν μάχη εναι συνήθως συγκεχυμένος. μεγαλύτερος ριθμς πο χει καταγραφε εναι ο 5.000 στν μάχη τν Πλαταιν (479 π.Χ.). Δεδομένων τν πωλειν πο πρξαν στς Θερμοπύλες, λλ κα π τ γεγονς τι στν Σπάρτη μεναν πάντα κανς φεδρεες γι τν ποτροπ ελωτικς ξέγερσης, φαίνεται τι ριθμς τν μοίων στς ρχς το 5ου αώνα π.Χ. δν εχε λαττωθε. Φαντάζει ρκετ πιθαν ν πρχαν στν πόλη – στρατόπεδο, περισσότεροι π 8.000 τοιμοπόλεμοι περασπιστές της.

λλ σπαρτιατικς στρατς δν ποτελετο μόνο π τος μοίους. Στ σπαρτιατικ κράτος πρχαν κα ο Περίοικοι, λεύθεροι κάτοικοι τς ρεινς κα παράλιας Λακωνίας, μ περιορισμένα δικαιώματα, ατοδιοικούμενοι λλ πάντοτε κάτω π τν ξουσία τν μοίων, σχολούμενοι κυρίως μ τν γεωργία, τν κτηνοτροφία, τν λιεία, τν βιοτεχνία κα τ μπόριο, πο κολουθοσαν τος μοίους στς κστρατεες. ριθμς τν ρρενων Περιοίκων, τν ποχ τς κμς τς Σπάρτης, πολογίζεται σ 30.000 (σύμφωνα πάντα μ τς πηγές). Βεβαίως στς κστρατεες συμμετεχε μόνον να μέρος ατν.

Ρόλο στν στρατ τν Λακεδαιμονίων εχαν κα ο Ελωτες, ς βοηθητικο μως. ργότερα, τν ποχ πο Σπάρτη παρακμάζει πληθυσμιακ κα στρατς τν μοίων γνωρίζει δραματικ μείωση, Ελωτες προερχόμενοι π τν Λακωνία, μ αστηρ προφανς κριτήρια, πιλέγονται ς πλίτες (Βρασίδειοι κα Νεοδαμώδεις). ριθμς τος πολογίζεται π 40 ως 50 χιλιάδες τν ποχ τς κμς τς Σπάρτης (ννοονται ο ρρενες).

ποχ τς κμς. Τ κράτος τν Λακεδαιμονίων φθασε στν μεγαλύτερη κτασή του π τ 547 π.Χ. μέχρι τ 370 π.Χ. Περίπου 8.400 τ.χιλ, δηλαδ τ 2/5 τς Πελοποννήσου, ποτελοσαν τν πικράτειά τους. Βέβαια, μέσω τς Πελοποννησιακς Συμμαχίας, λεγχαν μία κταση 20.000 τ.χιλ κα περίπου 800.000 – 900.000 κατοίκους. Πόσος ταν τελικ πληθυσμς τς σπαρτιατικς πολιτείας; Μ βάση τ στοιχεα τν ρχαίων συγγραφέων, λλ κα τν πληθυσμιακ κατανομ τς νοτίου λλάδος (40 κάτοικοι ν τ.χίλ, ν στς περιοχς το βορείου λληνισμο, δηλαδ τν πειρο, τν Θεσσαλία, τν Μακεδονία κα τν Θράκη, πληθυσμιακ πυκνότητα ταν σαφς μικρότερη), πληθυσμς τος πρέπει ν ταν 320.000 ως 340.000. Πάντα μιλμε γι τν περίοδο πληθυσμιακς κμς (547 – 464). Διότι τ 464 π.Χ. συνέβη καταστροφικς σεισμός, πο σύμφωνα μ τς πηγς προκάλεσε τν θάνατο περισσοτέρων π 20.000 τόμων. μέσως ξέσπασε ελωτικ πανάσταση, γνωστς κα ς γ΄μεσσηνιακς πόλεμος, ποος αξησε κα λλο τ θύματα. πληθυσμς τς Λακωνικς, σίγουρα πεσε κάτω π τς 300.000, σως φτασε κα τς 250.000 ν συνυπολογίσουμε τος Μεσσήνιους πο ποχώρησαν μ τς οκογένειές τους γι τν Ναύπακτο, χωρς ποτ ν νακάμψει. Ο πακόλουθες συγκρούσεις κα ο νταγωνισμο μ τν θήνα, καθς κα καταστροφικς γι τν λληνισμ Πελοποννησιακς Πόλεμος, προκάλεσε περαιτέρω δημογραφικ συρρίκνωση.

παρακμ κα τ ατιά της. ριθμς τν μοίων μ τ πέρασμα το χρόνου λαττωνόταν. π τ 464 π.Χ. κα μετά, Σπάρτη δν εχε πλέον 8 μ 9 χιλιάδες ριστους πολεμιστές, λλ τος μισος κα λιγότερους. Πελοποννησιακς Πόλεμος μεγάλωσε τς πώλειες. στρατηγικ διοφυία το Βρασίδα, το Λυσάνδρου το γησιλάου δν πέτρεψε τελικ τ μοιραο, πο ρθε λίγες δεκαετίες ργότερα, τ 371 π.Χ. στ Λεύκτρα.

να θέμα πρς συζήτηση εναι τί γινόταν μ τος δευτερότοκους τριτότοκους γιος τν μοίων. κλρος πέρναγε στν πρωτότοκο, πότε λογικ ατο πέρναγαν στν κατηγορία τν πομειόνων, δηλαδ πολιτν 2ης κατηγορίας. Σ ατ τν κατηγορία πάγονταν κα σοι μοιοι δυνατοσαν ν συμμετάσχουν στ φιδίτια (τ κοιν συσσίτια), νας ριθμς πο αξανόταν μ τν πάροδο το χρόνου. Στν πόλεμο, ο πομείονες μλλον τάσσονταν στν φάλαγγα τν Περιοίκων, ταν συμμετεχαν στν μάχη, αξάνοντας τσι τν μαχητική της ξία. Πόσοι ταν μως; Τ σύνολο τν μοίων κα πομειόνων, δηλαδ τν πογόνων τν πρώτων Δωριέων πο κατέφτασαν στν κοιλάδα το Ερώτα σύμφωνα μ τν παράδοση, πρέπει ν γγιζε τς 40.000 μαζ μ τς οκογένειές τους. σο λοιπν λαττωνόταν ριθμς τν μοίων τόσο αξανόταν ριθμς τν πομειόνων, πάντα μέσα στ πλαίσια τν δημογραφικς συρρίκνωσης τς Σπάρτης.

Τί γινόταν μ τος κλήρους τν μοίων πο χαναν τ πολιτικ τος δικαιώματα; π τς πηγς προκύπτει τι ο κλροι ατο πέρναγαν στ χέρια πλουσιότερων μοίων, μ ποτέλεσμα τν 3ο αώνα π.Χ., λίγες δεκάδες μοίων ν λέγχουν τ μεγαλύτερο μέρος τς γς.

να λλο στοιχεο πο δήγησε στν πτώση ταν νας νόμος πο χρεώνεται στ φορο πιταδέα, σύμφωνα μ τν ποο κλρος π τν μοιο πατέρα μπορε ν περάσει στν κόρη κα χι παραίτητα στν γιό, φ’ σον δν πρχε γιός. Ατ πολογίζεται τι γινε πρς τ τέλος το 5ου τς ρχς το 4ου αώνα. τσι τελικ Σπάρτη γινε μία πολιτεία μ πλούσιες νύφες, λλ χωρς περασπιστές.

Τ τέλος. Μετ τς ττες το 371 κα το 362 π.Χ. π τος Θηβαίους τν παμεινώνδα κα Πελοπίδα, Σπάρτη περνάει στ παρασκήνιο. Τελευταία ναλαμπή, τ δεύτερο μισό του 3ου αώνα (250-220 π.Χ.), που ο μεταρρυθμιστς βασιλες γις κα Κλεομένης, προσπάθησαν ν νασυστήσουν τν νίκητο στρατ τν μοίων κα ν ναστήσουν τ κλέος τς Σπάρτης. Παρ τς ρχικς πιτυχίες, το Κλεομένους, ο στορικς συγκυρίες δν τν βοήθησαν. Δημιούργησε ξαν μι συμπαγ φάλαγγα, ποτελούμενη πλέον π σαρισσοφόρους, πελευθέρωσε Ελωτες, δωσε ξαν καν μέγεθος στν ξεψυχισμένο στρατ τς πάλαι ποτ γεμόνιδος πολιτείας, λλ ο μεγάλες δυνάμεις τς ποχς μπόδισαν τν περαιτέρω νδυνάμωση. Στν Σελλασία τ 222 π.Χ, νωμένος στρατς Μακεδόνων κα χαϊκς Συμπολιτείας, σβησε τ νειρο τς νάκαμψης. ταν τ κύκνειο σμα το θρυλικο στρατο τν Λακεδαιμονίων, παρ τς νέες προσπάθειες ν νασυγκροτηθε στς δεκαετίες πο κολούθησαν. ταν ργ γι μεταρρυθμίσεις. Ατς πρεπε ν γίνουν 150 χρόνια νωρίτερα.

Κατ τν ριστοτέλη, χώρα τν Λακεδαιμονίων ταν καν ν δώσει 30.000 πεζος κα 1.500 ππες. σον φορ τ ππικό, ατ ποτ δν ναπτύχθηκε σ μία χώρα πο προτιμοσαν τν «ρωϊκό», πεζ τρόπο μάχης. λλωστε στν νότιο λλάδα, μ ξαίρεση τν πεδιν Βοιωτία, δν ναπτύχθηκε διαίτερα τ ππικό. Περίφημο ππικ εχαν μόνο Θήβα, Θεσσαλία κα βεβαίως Μακεδονία. Γι τος πεζος ναφερθήκαμε προηγουμένως. Σ περίοδο κμς ταν σίγουρο τι Σπάρτη μποροσε ν ναπτύξει δυ φάλαγγες. μία τν μοίων κα λλη τν Περιοίκων, πως γινε στς Πλαταις τ 479 π.Χ. Ποτέ, βέβαια, ριθμς τν πλιτν δν φθασε στ σύνολό τους τς 30.000. Στς Πλαταιές, ο Περίοικοι παρέταξαν 5.000 πλίτες, ν ατο συνοδεύονταν π σο ριθμ βοηθητικν, πως γινόταν σ κάθε παράταξη πλιτν, πλν τν μοίων πο συνοδεύονταν π πτ Ελωτες καθένας. Ο βοηθητικο τν Περιοίκων πλιτν ταν πιθανότατα κα ατο Περίοικοι, διότι ο Ελωτες συνόδευαν μόνο τος μοίους. ρα στς Πλαταις βρίσκονταν 5.000 μοιοι, 10.000 Περίοικοι κα 35.000 Ελωτες, σύνολο δηλαδ 50.000 (10.000 πλίτες κα 40.000 βοηθητικοί), μεγαλύτερος στρατς Λακεδαιμονίων πο χει ναφερθε! Ποτ ξαν Σπάρτη δν παρέταξε τόσους μαχητές, χι μόνο ριθμητικ λλ κα σ ξία, πο μ τ χρόνο φθινε δραματικά. Προφανς κείνη τν περίοδο Σπάρτη ταν σ θέση ν παρατάξει περισσότερους π 15.000 πλίτες (μοιους κα Περίοικους), σ περίπτωση σχάτου κινδύνου, νας ριθμς πο τν καθιστοσε πρακτικ τρωτη. Ατ λλαξε δραματικ μετ τ 464 π.Χ.

Σύγκριση μ λλους στρατούς. Πολλο μελετητς ναρωτιονται ποι στρατιωτικ δύναμη ταν νώτερη στ πεδίο τς μάχης, σπαρτιατικ φάλαγξ, μακεδονικ φάλαγξ ρωμαϊκ λεγεώνα. Ο δυ τελευταες ναμετρήθηκαν, σ μι ποχ βεβαίως πο λεγεώνα ταν νερχόμενη ν φάλαγξ παρηκμασμένη. Δν ντιμετώπισαν ο Ρωμαοι τν Φίλιππο τν Μέγα λέξανδρο, λλ τος διαδόχους τους κα μάλιστα χι τος καλύτερους δυνατούς. λλ κα ο Μακεδόνες ταν πικράτησαν τν Νοτων λλήνων, δν ντιμετώπισαν τος κμάζοντες Λακεδαιμόνιους στω τος θηναίους του 5ου αώνα τος Θηβαίους του παμεινώνδα κα το Πελοπίδα, λλ τς παρηκμασμένες πόλεις-κράτη το 2ου μισο του 4ου π.Χ. αώνα. νάμεσά τους δν βρισκόταν Σπάρτη, πο ταν βουτηγμένη στν παρακμή της. Γνωστ λλωστε στορικ τ «πλν Λακεδαιμονίων».

Μπορομε, τελικά, ν δώσουμε πάντηση γι τ ποις θ περίσχυε στ πεδίο τς μάχης, ν κάνουμε ατς τς συγκρίσεις; λεγεώνα το 2ου αώνα π.Χ., πι εκίνητη π τν βαρι μακεδονικ φάλαγγα, ποία τν ποχ τς σύγκρουσης δν εχε τν καθοριστικ ποστήριξη το ππικο τν ταίρων, τελικς περίσχυσε. ν μως το μακεδονικο στρατο γετο νας Φίλιππος νας Μέγας λέξανδρος τ ποτέλεσμα μλλον θ ταν διαφορετικό. σο γι τν σπαρτιατικ φάλαγγα τς περιόδου τς κμς της, δν νομίζουμε τι θ πρχε ντίπαλος ν τν νικήσει, οτε κν μακεδονικ φάλαγξ, σο κα ν ατ τ συμπέρασμα μοιάζει παρακινδυνευμένο. Φυσικά, καθοριστικ ρόλο θ παιζαν τ πεδίο τς μάχης, ο ριθμητικο συσχετισμο κα στρατιωτικ διοφυΐα τν ντιπάλων γετν. σως κα τύχη, στάθμητος παράγων στν στορία. Τ μόνο βέβαιον εναι τι τ φρόνημα το στρατο τν Λακεδαιμονίων, στν ποχ τς κμς τος ταν πλ καταμάχητο.

Γι λους ατος τος λόγους πο ναλύσαμε, μεινε θρυλικς στν στορία Σπαρτιάτης πλίτης.

Πηγς

ρόδοτος

Πλούταρχος

κδόσεις Περισκόπιο, Στρατιωτικ στορία


Παρασκευή, 16 Απριλίου 2010

Ἀνανέωση μὲ πολυτονικὴ γραφὴ στὸ ἰστολόγιό μας ποὺ ἀφιερώνεται στὴν ἐπανελλήνιση – Ὁ ἀγώνας συνεχίζεται…



Ἐπειδὴ ἀπὸ τὴν ἀρχὴ τῆς ὕπαρξής του τὸ παρὸν ἰστολόγιο ἀγωνίζεται καὶ θὰ ἀγωνίζεται γιὰ τὴν ἐπανελλήνιση, κάνουμε μία ἀλλαγὴ στὴν προβολὴ τοῦ ἰστολογίου, μὲ τὴν πολυτονικὴ παρουσίαση τῶν κειμένων μας, ἐπιδιώκοντας νὰ κάνουμε πράξη, ἔστω καὶ διὰ τῆς γλώσσης τὴν ἐπανελλήνιση. Ἕνα μικρὸ βῆμα γιὰ ἐμᾶς, χρέος τιμῆς ἀπέναντι στὴν ἀνυπέρβλητη ἑλληνικὴ γλώσσα!

Κυριακή, 28 Μαρτίου 2010

Λιδωρίκι, 28 Μαρτίου 1821

Με την ευκαιρία των εορτασμών της 25ης Μαρτίου για την απελευθέρωση από τους Τούρκους, ας θυμηθούμε την έναρξη του αγώνα στην Δωρίδα, ως ένα μικρό μας αφιέρωμα λόγω εντοπιότητας.
Στις 24 Μαρτίου 1821 0 Πανουργιάς κήρυξε την επανάσταση στο Μοναστήρι του Προφήτη Ηλία των Σαλώνων(Άμφισσα). Οι Τούρκοι κλείστηκαν στο κάστρο της πόλης και μάχονταν λυσσαλέα . Το κάστρο τελικά θα παραδιδόταν στις 10 Απριλίου.
Από τις 23 Μαρτίου ο Πανουργιάς είχε ειδοποιήσει το Σκαλτσοδήμο, που ήταν καπετάνιος στο αρματωλίκι του Λιδωρικίου, να είναι έτοιμος. Ο Σκαλτσάς, αρματωλός της Δωρίδας, που είχε τότε 60 παλληκάρια, έστειλε αμέσως τον Παπαντρέα και τον Θανάση Μανίκα στα ορεινά χωριά της Δωρίδας γιά στρατολόγηση. Πράγματι, αμέσως μαζεύτηκαν 30 Νουτσομπριώτες(από το Ψηλό Χωριό), 45 Βοστιντσιώτες(από τον Δάφνο), 15 Κωσταρτσιώτες(από το Διχώρι), 10 Κριατσιώτες, 55 Πενταγιώτες, 10 Σουρουστιώτες(από την Κερασιά), 20 Τριστενιώτες και 80-100 Αρτοτινοί(από το καπετανοχώρι την Αρτοτίνα, από όπου καταγόταν ο ίδιος ο Δήμος Σκαλτσάς, καθώς και ο μέγας ήρωας Αθανάσιος Διάκος), καθώς και κάπου 100 από τα Παλαιοξάρια. Στις 28 Μαρτίου 1821 ο Σκαλτσοδήμος με τον Αναγνώστη Λιδωρίκη και τα παλληκάρια πάνε στο κτήμα του Λιδωρίκη, μεταξύ Λιδωρικίου και Μαλανδρίνου. Μέσα στο κτήμα υπήρχε ένα εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής, πήγε κι' ο Παπαγιώργης Πολίτης απ' τη Σεργούλα και ξημερώνοντας η 29 Μαρτίου νύχτα έκανε λειτουργία, κοινώνησε τα παλληκάρια και ευλόγησε τη σημαία και τα όπλα. Τα παλληκάρια ορκίστηκαν στη σημαία του σταυρού Ελευθερία η Θάνατο . Aμέσως ο Σκαλτσάς μοίρασε το μικρό του στράτευμα (λιγότεροι από 500) σε δυό σώματα, το ένα με επικεφαλής τον ίδιο στράφηκε κατά του Λιδωρικίου και το άλλο υπό τον Χαλβατζή κατά του Μαλανδρίνου . Πυροβολώντας και αλαλάζοντας οι Σκαλτσοδημαίοι μπήκαν στο Λιδωρίκι, ενώ οι Τούρκοι πανικόβλητοι κλείστηκαν στα σπίτια τους και άρχισαν τον πόλεμο. Ο αντίλαλος των όπλων, οι φωνές, οι βρισιές, ανακατωμένες με τους κλαυθμούς των άμαθων χανουμισών, αντιβοούσαν στις χαράδρες των Βαρδουσίων και της Γκιώνας, φέρνοντας το χαρμόσυνο άγγελμα της λευτεριάς.
Η μάχη κρατούσε δυό μέρες και οι Τούρκοι δεν έλεγαν να το βάλουν κάτω . Τότε ο Σκαλτσάς άρχισε να βάζει φωτιά στα πρώτα σπίτια. Βλέποντας το αυτό ο Γιουσούφ Εφέντης, για να γλυτώσει ύψωσε λευκή σημαία. "Η αγριότητα της μορφής του Σκαλτσά, και τα ματωμένα γιαταγάνια ήταν το καλλίτερο επιχείρημα γιά την παράδοση των Τούρκων ". Έξαλλοι οι Έλληνες, με επικεφαλής τη σημαία του σταυρού, με σάλπιγγες, τύμπανα και καραμούζες, και ανεμίζοντας τις φουστανέλλες τους, διέσχισαν τρεις φορές το Λιδωρίκι, πηδώντας και χορεύοντας. Έτσι πανηγύρισαν τη νίκη τους.
Στο Μαλανδρίνο, οι Τούρκοι αμύνονταν σθεναρά από σπίτι σε σπίτι, έως ότου να σπεύσει προς τα ' κει ο Σκαλτσάς και σε δυό μέρες να τους πετσοκόψει . Έτσι ξεκαθάρισε η Δωρίδα απ' τους Τούρκους, αλλά μόνο προσωρινά.
Γιατί η ηρωική αυτή επαρχία, γεννήτωρ του μεγάλου Αθανασίου Διάκου, θα απελευθερωθεί οριστικά το 1828 από ελληνικά στρατεύματα υπό τον αγωνιστή Κίτσο Τζαβέλλα.
Ένας μικρός φόρος τιμής σε αυτούς τους πρώτους αγωνιστές, στην μικρή αυτή γωνιά της Ελλάδος που λέγεται Δωρίδα, στον νομό Φωκίδος. Σε αυτούς, που αψηφώντας τον συσχετισμό δυνάμεων, ξεκίνησαν τον επαναστατικό αγώνα, με σύνθημα "ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ"!